het-grijs-van-chantal-akerman
De Kleurenthriller Essays

Het grijs van de Holocaust | mister Motley

Voor mister Motley schreef ik voor 4 mei 2020 een stuk over grijs in het werk van o.a. Chantal Akerman en Miroslaw Balka.

Het grijs van Chantal Akerman

Is kleur een non-onderwerp als we kijken naar kunst over de Holocaust? ‘This story is not so simple. This story is never black and white. So many shades of grey. This story is only grey. Only grey.’ zegt Balka. Dit citaat kan buiten de context een vraag oproepen, de Holocaust is toch juist een duidelijk verhaal waarin het kwaad zo bot staat op de onschuldigen? Dat is toch heel zwart-wit? Maar Balka spreekt van de vele tonen grijs omdat hij probeert de mens uit de massa te halen. Juist door het besef dat het niet zo simpel is, maakt hij herdenken persoonlijk. Probeer maar eens aan één mens te denken. Aan haar hoop, geloof, ongeloof. Het blijft een voorstelling, het blijft een beeld dat je nu als volgende generatie maakt, toch is dit de enige manier om heel kort de ander te erkennen. Door in te zoomen en de schakeringen van grijs te onderscheiden wordt het schematische, abstracte van zwart-wit overstegen. Om al die schakeringen grijs van elkaar te onderscheiden moet je blijven kijken, niet wegkijken, opmerkzaam kijken naar de nuance. In die schakeringen grijs krijgen mensen een gezicht.

Ook het voorstellingsvermogen van de Belgische filmmaker Chantal Akerman werd volledig in beslag genomen door de Holocaust. Balka en Akerman worden beide in hun verbeelding gedreven door zwijgen. Chantals moeder Natalia overleefde Auschwitz als enige van haar familie.

[…]

Bruin, beige, geel, oker, wit, maar ook pastel rood, blauw en groen als verkleurde basiskleuren van het beeldscherm. De kleuren verdiepen zich, veranderen elkaar. Grijs, misschien moet ik dat beige grijs noemen?

Monochrome, stoffige dorheid wordt kleurenpracht. In technische kleurtermen noem je dit het simultaan contrast. Kunstwerken waarin dit kleurcontrast is gebruikt, hebben vaak een onrustige uitwerking op de toeschouwer. Het is het kleurcontrast van de groots mogelijke onveilige chaos, omdat je blik geen rust vindt. Dat komt doordat de kleuren die je ziet, nét niet de kleuren zijn die je verwacht. Het zijn kleurparen die bijna, maar dus net-niet, elkaars aanvullende kleur zijn. Omdat ze net-niet elkaars complementaire kleur zijn, verschieten ze zolang wij kijken continu.

Fysiologisch zorgen de net-niet kleuren ervoor dat we terwijl we kijken, de kleuren verkleuren, tot we wel de exacte complementaire kleuren zien. Dat duurt maar kort, snel zien we weer een van beide kleuren voor wat hij is en begint de vibratie opnieuw. Het enige wat wij moeten doen is ons concentreren en opletten op de kleinste verschuiving, want daarin ligt de betekenis. Doordat het landschap op de vijf schermen schokkerig langs ons scheert, verkleuren de kleuren niet alleen in ons oog maar ook nog eens door de beweging. Het is een onrustige, opgejaagde ervaring.

 

Lees via deze link het hele essay over het grijs van Chantal Akerman bij mister Motley  >>